Biz Kürtlerin Serê Salê’si

Şeyhmus Diken

13 Ocak’ı 14 Ocak’a bağlayan bu “bizim” diyebileceğimiz yılbaşımız kelimenin tam anlamıyla “Serê salê”ydi. Ve tam bir bayram edasında kutlanırdı. Yemekler yapılır, tatlılar hazırlanırdı.

“Teze civan her gördığan vurılma,

Qurrelenıp güzellığan qurılma,

Geçer bi gün bu güzellığ yorulma,

Bu, dünyadır çarhın bozar tez felek.”

Diyarbekir’den bir Maya.

Soru, adına pandemi denen ve iki yıldır hız kesmeden süreduran bu felaket ortamında orta yerde duruyor: ‘Küreselleşen dünyada acaba ne kadar kendimiz olabiliyoruz?’

Ya da ‘ne kadar kendimiz olmaya gayret ediyoruz? Yerel değerlerimizin yaşaması için özel çabalarımız olabiliyor mu?’

İşte, işin tam da bu noktasında her yıl daha da çılgınlaşarak artan, ama yine de her yıl bir önceki yılın deforme olmuş kötü kopyasına dönüşen mekanik yılbaşılar yaşanıyor.

Pandemi öncesi yıllara baktığımızda, eğlenceler bile adeta emir komuta zinciri ile algılanıyordu. Eğlenmek isteyenlerin iradeleri dışındaki bir takım eğlence otoritesi televole’ciler, magazincilerin hazırladıkları sözüm ona eğlenceleri dayatıyordu insanlara eğlence diye. Eğlenilecek, o halde eğlen kabilinden…

Diyarbekir mevsimlerin de hakkını teslim eder

Bu bıkkınlığın ve iticiliğin verdiği rahatsızlıkla bize ait özgün ve sahici eski Diyarbekir’de kutladığımız yılbaşıları anımsadım.

Diyarbekir, mevsimlerin de hakkını teslim eden bir şehir. Yazları adam akıllı yaz gibi, güneşinin sıcağında yumurta pişirilen kabilden, kışları da dam boyu karların yağdığı ‘kış gibi kışların’ yaşandığı bir şehirdi.

Bu yönüyle eski Diyarbekir’de ulaşım yetersizliği nedeniyle her istenileni paranız olsa bile bulamayabiliyordunuz.

Diyarbekirliler tıpkı kendileri gibi eski ve yerleşik şehirlerin sakinlerine benzerlerdi.

Bütün bir kış boyunca tüketebilecekleri yiyecek maddelerinin bir çoğunu ve doğal olarak mümkün olanlarının hazırlığını, sonbahar “merhaba” deyip kapıya dayandığında hummalı bir hazırlıkla yaparlardı. Zahireden, sebze ve meyve türü kurutmalara, kavurma ve pastırma gibi et ürünleriyle, tatlı türünden cevizli sucuklar, kesme ve pestillere varıncaya kadar bütün bunlar emeğin ürünüydüler.

Sorulması gereken bir sorudur belki, bu denli hazırlık niyeydi? Tabii ki kış boyunca tüketilmek içindi. Televizyon da yoktu. Genellikle kapalı ev ortamında muhabbetler yapılırken, tüketilsin diyeydi bunca hazırlık.

Evin yaşlı büyüklerinden hikâyeler (çirok), söylenceler dinlenirken tüketilsin, katık olsun diyeydi elbette. İşte yılbaşı geceleri de bu tüketimlere biraz daha fazla gerekçe olurdu.

Anneannem bu yılbaşı kutlamaları konusunda çok bağlayıcı yaşlı bir büyüğümüzdü. 31 Aralık ve 1 Ocaklı yılbaşı kutlamalarına onun ajandasında kesinlikle yer yoktu. Büyük ölçüde kentin ajandasında da yoktu. Daha çok batı dünyasından gelen ve uluslararasılaştırılan bir olaydı yılbaşı.

Bu nedenle eski Diyarbekirliler bu türden kutlamalara pek ilgi göstermezlerdi. Ve bu 31 Aralık tarihli yılbaşılara rahmetli nenem “Lolik a Fillan” yani “Hıristiyan eğlentisi” derdi. Ve “Bizim yılbaşımız 13 Ocak’tır” diye de eklerdi.

Rumî takviminin Miladi takvimine göre 13 gün ileriden izlemesi amaçlı bir kutlama ve gerekçelendirmeydi bizimkisi ve neneminki 31 Aralık akşamı yılbaşısına göndermesi…

Aslında bölgesel anlamda 13 Ocak gecesine yılbaşı anlamı yüklemlendiren öyle aman aman İslami bir gerekçe de anımsadığım kadarıyla pek yoktu. Çünkü Diyarbekir’deki ve bölgedeki Hıristiyanların da kimilerinin 25 Aralık, kimilerinin 6 Ocak olarak “doğuş bayramı” yapmalarına rağmen, asıl olarak “Eski hesap bu gün Ocak ayının 1’i” deyip 13 Ocak gecesini yılbaşına devrilen gece olarak işaret ederlerdi. Bu yönüyle de Hıristiyan batı dünyasının yılbaşı takviminden de kısmen ayrılırlardı.

Hikâyeler anlatılır, tombalalar çekilirdi

13 Ocak’ı 14 Ocak’a bağlayan bu “bizim” diyebileceğimiz yılbaşımız kelimenin tam anlamıyla “Ser ê salê*”ydi. Ve tam bir bayram edasında kutlanırdı. Yemekler yapılır, tatlılar hazırlanırdı.

Sonbaharda hazırlanan kuru kış yiyecekleri özenle kilerlerdeki sığınaklarından yeşil sırlı küplerinden çıkarılır. Filelerde ve saman içinde bekletilen karpuzlar, külahlı kış kavunları o özel yılbaşı gününe hazırlanırdı. Hikâyeler anlatılır, tombalalar çekilirdi.

13 Ocak ser salê’sinin bir de sokağa yansıyan yüzü vardı. Virüsten önceki yıllarda dünyanın önemli merkezleri Trafalgar, Kızıl Meydan ve Taksim gibi yerlerinde yılbaşı kutlamaları televizyonlardan izlettiriliyordu ya!

Bizim Diyarbekir’imizde biraz daha farklıydı. Bir Kürt halk kültürü ve coğrafyanın öznelliğiyle kutlanıyordu yılbaşılar.

Daha çok çocuklar, yetişkin kadın ve erkeklerin kılığına girerlerdi. Yüzlerini de kömür karası ile boyarlar, sakal bıyık yaparlardı. Eski Diyarbekir evlerinin kapılarına dayanırlardı, ağızlarında tekerlemeleriyle:

“Serê Salê / binê salê

Pîr qûrbane / xortê malê.”

“Eski yılın son gününü yeni yılın ilk gününe bağlayan bu gecede evin yaşlısı delikanlıya kurban olsun.”

Ya da;

“Ser ê salê / binê salê

Xwedê bi hêle / Pisînga bınê manqalê.”

“Yılın son gününü yeni yılın ilk günüyle buluşturan bu güzel gecede, Tanrı evde mangalın dibindeki kediyi bile korusun.”

Dilekler ne kadar içten ve coğrafyaya dair. İşte bu Kürtçe dileklerle çocuklar kapıya dayanırlardı.

Kapıdan giren ‘Noel baba’lar

Ne mi olurdu? Merak ettiniz değil mi? Elbette, “Şakşako”su (kapı tokmağı) çalınan kadim şehrin evlerinin kapıları mutlaka açılırdı. Zaten bir çoğumuz da gecenin o vaktinde “Serê Salê” tarafından çalınan kapının heyecanını yaşamak isterdik.

İşte bizim Noel babalarımız da o Serê Salê’lerdi.. Bizlerden birileriydi. Öyle gizli, saklı ocak bacasından falan da değil, basbayağı kapıdan giriyorlardı evlere. Hediye getirmeleri falan ne mümkün.

Aksine bir şeyler istiyorlardı bizim serê salêler.

Ve vermek gerekiyordu tabii ki. Hele bir de hazırladığımız tatlı ve yiyeceklerden ya da üstüne birazcık da para vermeseydiniz! Cayırtı işte asıl o zaman kopuyordu. Serê Salê boylu boyunca uzanıveriyordu yere. “Hawar ez mirim (imdat ben öldüm)” deyip yerde debelenerek hediyesini almadan gitmezdi.

İşte yılbaşılar böyleydi eski Diyarbekir’de. Kendinize değerlerinize sahip çıkmanın bir nedeni de belki de kendini, kimliğini koruma ve sürdürme içgüdüsü müydü, ne?

Göz yaşlarımızı da sevinçlerimizi de doğduğumuz ve yaşadığımız topraklar hak ediyordu. Tabii ki iletişim teknolojisi ve görsel medya bizi esir almadan önce.

Zaman çok mu geç eski değerleri yaşatmaya, elbette değil. Belleklerde yaşıyorsa yaşatılabilir kültürler.

Ve değil mi ki; Ser sala we pîroz be.**

*Yeni yıl

**Yeni yılınız kutlu olsun.

(ŞD/AÖ)

Şeyhmus Diken

Diyarbakırlı ve Diyarbakır’da yaşıyor. Türkiye Yazarlar Sendikası üyesi ve Uluslararası PEN Yazarlar Örgütü Diyarbakır Temsilcisi. Pek çok dile çevrilen 20 kitabı bulunuyor. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’ni bitirdi. bianet’te yazıyor. 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Next Post

NATO: 'Hakiki çatışma riski var, silahları konuşalım'; Rusya: 'Bir düşünelim'

Cum Oca 14 , 2022
Print 🖨 PDF 📄 eBook 📱 Rusya ve NATO arasında Moskova’nın Ukrayna sınırına 100 bin asker yığması sonrasında başlayan görüşmeler bir anlaşmaya varmadan sonuçlandı. NATO’nun “çatışma riskini önlemek üzere silahları konuşma” önerisini Rusya reddetmedi. Yanıt için süre istedi.  Fotoğraf: Brüksel zirvesinde (soldan) Aleksandr Fomin, Rusya Savunma Bakan Yardımcısı, Aleksandr Gruşkin […]

Kategoriler


Translate »